Zapalenie chrząstek żebrowych – co warto wiedzieć?

Zapalenie chrząstek żebrowych może powodować ból w klatce piersiowej, nasilający się podczas ruchu, kaszlu, głębokiego oddychania lub ucisku okolicy mostka. Dolegliwości bywają mylone z objawami zawału serca, dlatego wymagają dokładnej diagnostyki różnicowej. Sprawdź, jakie są przyczyny tego schorzenia, jak je rozpoznać i na czym polega leczenie.

Czym jest zapalenie chrząstek żebrowych?

Zapalenie chrząstek żebrowych (łac. costochondritis) to stan zapalny obejmujący chrząstki łączące żebra z mostkiem. Schorzenie może powodować ból w klatce piersiowej nasilający się podczas ruchu, kaszlu, głębokiego oddychania lub ucisku. Objawy często mylone są z zawałem serca.

Zapalenie chrząstek żebrowych należy różnicować z zespołem Tietza. Mimo że pojęcia te są często stosowane zamiennie, odnoszą się do odmiennych jednostek chorobowych. W przebiegu zapalenia chrząstek żebrowych zwykle nie obserwuje się obrzęku, a ból może obejmować kilka połączeń żebrowych jednocześnie. Natomiast zespół Tietza występuje rzadziej i obejmuje zapalenie jednego połączenia żebrowego, najczęściej drugiego lub trzeciego żebra. 

Zapalenie chrząstek żebrowych – objawy

Najczęstszym objawem, jaki powoduje zapalenie chrząstek żebrowych, jest ból w przedniej części klatki piersiowej, zwykle w okolicy mostka. Dolegliwości rzadko mijają same z dnia na dzień, a u ponad 50% chorych objawy mogą utrzymywać się od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy.

Typowe objawy zapalenie chrząstek żebrowych to:

• ból po jednej lub obu stronach mostka,
• ból przy normalnych ruchu (siadanie, wstawanie, ubieranie się),
• tkliwość podczas ucisku w miejscu połączenia żebra z mostkiem,
• nasilenie bólu przy: 
  • głębokim oddychaniu,
  • kaszlu,
  • kichaniu,
  • skrętach tułowia,
  • podnoszeniu cięższych przedmiotów,
• ból przy leżeniu na stronie z zapaleniem.

Dolegliwości mogą przypominać objawy chorób serca, zwłaszcza zawału mięśnia sercowego, dlatego ból w klatce piersiowej zawsze wymaga dokładnej diagnostyki różnicowej. Tabela różnicująca costochondritis i zawał serca

Zapalenie chrząstek żebrowych – przyczyny

Istotną rolę w rozwoju zapalenia chrząstek żebrowych odgrywają przeciążenia mechaniczne, mikrourazy, przewlekły stan zapalny w obrębie połączeń żebrowo-mostkowych oraz nieprawidłowe reakcje układu odpornościowego. U około 40–50% diagnozowanych przypadków schorzenie to ma podłoże idiopatyczne, co oznacza, że rozwija się bez jednej, wyraźnej przyczyny. Schorzenie najczęściej występuje u osób między 40. a 50. rokiem życia. 

Najczęstsze przyczyny zapalenia chrząstek żebrowych to:

• intensywny wysiłek fizyczny (mikrourazy),
• podnoszenie ciężarów (kontuzje),
• silne napady kaszlu (astma, krztusiec),
• infekcje dróg oddechowych (zapaleniu oskrzeli, zapalenie płuc),
• urazy klatki piersiowej (wypadki komunikacyjne),
• urazy w sportach (sporty kontaktowe, sztuki walki),
• przeciążenia związane z pracą fizyczną,
• choroby reumatologiczne (RZS – reumatoidalne zapalenie stawów),
• infekcje wirusowe (COVID-19, grypa),
• choroby autoimmunologiczne.

Zapalenie chrząstek żebrowych u dzieci i nastolatków

Mimo że zapalenie chrząstek żebrowych najczęściej dotyczy osób w wieku średnim, stanowi ono również przyczynę 10–30% przypadków bólu w klatce piersiowej u dzieci i młodzieży. W tej grupie wiekowej, oprócz przeciążeń związanych np. z noszeniem zbyt ciężkiego plecaka, współczesna nauka wskazuje na dwa kluczowe, nowo odkryte czynniki ryzyka:

• przejście infekcji COVID-19 – badania kliniczne opisują przypadki tzw. po-covidowego zapalenia chrząstek żebrowych (ang. Post-COVID-19 Costochondritis – PCC). Wirus SARS-CoV-2 może wywoływać uogólnione reakcje zapalne w obrębie układu mięśniowo-szkieletowego, a związane z nim zapalenie chrząstek żebrowych bywa cięższe w przebiegu i może wykazywać mniejszą odpowiedź na standardowe leczenie przeciwzapalne, wymagając specjalistycznej opieki;
• głębokie niedobory witaminy D – witamina D odpowiada za prawidłowy metabolizm tkanki kostnej i chrzęstnej oraz regulację układu odpornościowego. Badania naukowe wskazują, że niedobór witaminy D sprzyja powstawaniu mikrouszkodzeń oraz upośledza procesy regeneracji tkanki chrzęstnej. U szybko rosnących dzieci i nastolatków zbyt niski poziom tej witaminy drastycznie obniża próg odporności mechanicznej tkanki chrzęstnej wokół mostka, czyniąc ją podatną na bolesne stany zapalne nawet przy niewielkim wysiłku.

Zapalenie chrząstek żebrowych – badania

Zapalenie chrząstek żebrowych możemy rozpatrywać jako „rozpoznanie z wykluczenia” przed postawieniem ostatecznej diagnozy, lekarz musi mieć absolutną pewność, że źródłem bólu nie są stany bezpośrednio zagrażające życiu, takie jak zawał serca, zatorowość płucna czy zapalenie płuc.

Najczęściej wykonywane zapalenie chrząstek żebrowych badania to:

• morfologia krwi,
• CRP i OB – ocena stanu zapalnego,
• badania w kierunku RZS, np. e-Pakiet reumatologiczny,
• badanie witaminy D,
• EKG – wykluczenie przyczyn kardiologicznych,
• RTG klatki piersiowej,
• USG tkanek miękkich,
• w wybranych przypadkach rezonans magnetyczny lub tomografia komputerowa.

Zapalenie chrząstek żebrowych – leczenie

Leczenie costochondritis ma przede wszystkim charakter objawowy, ponieważ schorzenie to ma zazwyczaj łagodny przebieg i w większości przypadków ustępuje samoistnie. Głównym celem terapii jest wygaszenie stanu zapalnego i uśmierzenie bólu klatki piersiowej. Czas rekonwalescencji zależy od przyczyny dolegliwości oraz stopnia przeciążenia klatki piersiowej.

W leczeniu zapalenia chrząstek żebrowych najczęściej wykorzystuje się:

• odpoczynek i ograniczenie intensywnego wysiłku fizycznego,
• unikanie podnoszenia ciężkich przedmiotów,
• leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (NLPZ),
• ciepłe okłady na bolesne miejsce,
• fizjoterapię i ćwiczenia rozciągające,
• naukę prawidłowej postawy ciała.

Dr n.med. Iwona Chromik