Jak objawia się uczulenie na tatuaż?

Obecnie tatuaże stanowią popularną metodą ozdabiania ciała, a wyniki przeprowadzonych badań wskazują, że około 10% dorosłych Polaków zdecydowało się na wykonanie tatuażu. W ostatnich latach zaobserwowano znaczny wzrost zainteresowania tatuażami. Jednocześnie oczekiwanie klientów dotyczące jaśniejszych kolorów i różnych odcieni tatuaży przyczyniło się do wzrostu zapotrzebowania branży na nowe barwniki. Wychodząc naprzeciw potrzebom rynku, nowo wprowadzane barwniki są wzbogacane o składniki zwiększające jasność, takie jak pigmenty azowe i metale ciężkie, których toksyczność okazała się jednak poważnym problemem dla zdrowia. Reakcja alergiczna jest jedną z najczęstszych odpowiedzi organizmu na użyte podczas wykonywania tatuażu barwniki. W tym artykule dowiesz się, jakie są typowe objawy alergii na tatuaż i kiedy mogą one wystąpić, a także jakie jest zalecane postępowanie terapeutyczne w przypadku alergii na tatuaż.

Czym jest alergia na tatuaż?

Nowoczesne maszynki używane przez profesjonalnych tatuażystów mogą wykonać nawet do 3000 nakłuć w ciągu minuty, a igła każdorazowo zagłębia się na około 1,5–2,5 mm wstrzykując barwnik bezpośrednio w warstwę skóry właściwej. W praktyce oznacza to tysiące, a nawet dziesiątki tysięcy nakłuć i wstrzyknięcie około 5 ml tuszu w ciągu jednej sesji. Wykonanie tatuażu może być związane z szeregiem powikłań, a tusz wstrzyknięty do skóry właściwej może wywołać zarówno miejscowe jak i ogólnoustrojowe reakcje zapalne, reakcje alergiczne lub zaostrzenie istniejących wcześniej schorzeń immunologicznych.

Decydując się na wykonanie tatuażu należy pamiętać, że proces tatuowania związany jest z naruszeniem ciągłości skóry, co umożliwia przedostanie się drobnoustrojów przez uszkodzoną barierę naskórkową oraz niesie ryzyko rozwoju miejscowych zakażeń skóry, a nawet infekcji ogólnoustrojowych. Uszkodzenie skóry związane z wielokrotnym nakłuciem igłą prowadzi także do rozwoju stanu zapalnego, a uwalniane cytokiny prozapalne promują proces hemostazy, czyli zahamowania krwawienia z uszkodzonych naczyń krwionośnych oraz zwiększają aktywności neutrofili i makrofagów. 

Niemniej jednak, najczęściej występującą konsekwencją zdrowotną związaną z wykonaniem tatuażu jest reakcja alergiczna, która bezpośrednio związana jest z nadwrażliwością na pigmenty użytego tuszu. Według niektórych doniesień kolorowe tusze, zwłaszcza czerwone (nieco rzadziej zielone), znacznie częściej powodują wystąpienie działań niepożądanych w porównaniu do tuszu czarnego. Dlatego też przed wykonaniem tatuażu zaleca się nałożenie kolorowego pigmentu na niewielki obszar skóry w celu sprawdzenia czy tusz ten nie powoduje nadwrażliwości. Sama reakcja alergiczna może rozwinąć się zarówno bezpośrednio po wykonaniu tatuażu jak i po kilku tygodniach lub miesiącach. Łagodne reakcje często ustępują samoistnie, jednak w przypadku ciężkich reakcji alergicznych wymagana jest interwencja lekarska. 

Uczulenie na tatuaż – objawy 

• Wczesne reakcje alergiczne

Wystąpienie reakcji alergicznej w pierwszych dniach po wykonaniu tatuażu jest zazwyczaj związane z produktami używanymi do przygotowania tatuażu (jak np. środki dezynfekcyjne), stosowanymi przez tatuażystę rękawiczkami lateksowymi lub środkami do pielęgnacji skóry po zabiegu. Wśród typowych objawów wczesnej reakcji alergicznej związanej z wykonaniem tatuażu wymienić można:

• uczucie intensywnego świądu,
• gorąca, 
• egzemą zlokalizowaną w obrębie i/lub wokół tatuażu. 

Jednocześnie po wyeliminowaniu produktu alergizującego, reakcja alergiczna może szybko ustąpić, szczególnie po zastosowaniu kremów zawierających hydrokortyzon, które to (w niskich stężeniach) dostępne są w aptecznej sprzedaży odręcznej.

• Późne lub przewlekłe reakcje alergiczne

Uczulenie na tusz do tatuażu. Późne lub przewlekłe reakcje alergiczne mogą rozwinąć się nawet kilka miesięcy lub lat po wykonaniu tatuażu i chociaż występują relatywie rzadko, stanowią jednak poważny problem i swoiste wyzwanie kliniczne. Tego rodzaju alergie są zazwyczaj wywoływane przez tusz do tatuażu, a długotrwałe skutki uboczne zależą od koloru pigmentu, czyli jego składu chemicznego. Czarne tusze zawierające tlenki żelaza lub węgla mogą powodować przewlekłe stany zapalne, takie jak zapalenie ziarniniakowe lub sarkoidozę. Czerwone tusze, w składzie których obecne są związki azotowe, kadm czy rtęć, której zawartość dzięki zaostrzonym przepisom Unii Europejskiej w legalnie stosowanych tuszach jest obecnie mocno ograniczona, mogą wywołać opóźnioną reakcję alergiczną typu IV. Wykorzystanie zawierających związki kobaltu, niklu, glinu lub miedzi tuszów w kolorze niebieskim, a także fioletowych – zawierających związki manganu i kobaltu oraz białych, w składzie których odnaleźć można dwutlenek tytanu, cynk lub ołów może również wywołać rozwój sarkoidozy. Ponadto, w przypadku tuszów w kolorach żółtym, czerwonym, niebieskim i czarnym wystąpić mogą reakcje fotoalergniczne, szczególnie w przypadku starszych tatuaży.

Objawy kliniczne późnej alergii na tatuaż mogą być zróżnicowane i obejmować: 

• przewlekły świąd, które nie ustępuje, nawet po całkowitej regeneracji skóry,
• obecność wypukłości i zgrubienia skóry, 
• obrzęk, 
• tkliwość, 
• zaczerwienienie,
• miejscowe złuszczanie naskórka. 

Ponadto, w przypadku tuszów w kolorach żółtym, czerwonym, niebieskim i czarnym odnotowuje się reakcje fotoalergniczne, szczególnie w przypadku starszych tatuaży.

Alergia na tatuaż – jak leczyć?

W przypadku występowania uczulenia na tatuaż w pierwszej kolejności zaleca się:

• miejscowe stosowanie kremów zawierających w swym składzie glikokortykosteroidy. W aptekach można nabyć bez recepty kremy zawiera hydrokortyzon w stężeniu 1%. 
• Gdy leczenie miejscowe okaże się nieskuteczne, w celu zmniejszenia nasilenia objawów można także stosować dostępne w aptecznej sprzedaży odręcznej doustne leki antyhistaminowe. 
• Pomocne mogą okazać się także zimne okłady i stosowanie żelu aloesowego lub maści z witaminą E. 
• W przypadku gdy objawy alergiczne utrzymują się powyżej dwóch tygodni, a produkty lecznicze dostępne bez recepty okazują się nieskuteczne, zalecana jest konsultacja z lekarzem. 

Niestety jednak diagnostyka alergii na tusz do tatuażu jest trudna. Wyniki wykonywanych rutynowo testów płatkowych niejednokrotnie nawet w przypadku barwników wywołujących reakcję alergiczną są ujemne. Jest to związane ze słabą penetracją pigmentu przez skórę i jego powolną haptenizacją, czyli reakcją między haptenem antygenowym a białkiem nośnikowym, która stymuluje odpowiedź immunologiczną. Ponadto nie wszystkie pigmenty wykorzystywane w tworzeniu tuszów do tatuażu są dostępne jako alergeny testowe w teście płatkowym. 

Tatuaż – odwieczny sposób na zdobienie ciała

Od tysiącleci ludzie na całym świecie wykonywali tatuaże, aby wyrazić swą tożsamość kulturową, status i pozycję społeczną, a także by zapewnić sobie ochronę sił nadprzyrodzonych. Tatuaże znane były Europejczykom już w czasach starożytnych, jednak wraz z rozpowszechnieniem wiary chrześcijańskiej ich wykonywanie było stopniowo ograniczane. Niedługo po ogłoszeniu słynnego edyktu mediolańskiego wprowadzającego pełną wolność religijną na terenie Imperium Rzymskiego, cesarz Konstantyn Wielki zakazał umieszczania tatuaży na twarzy. Czterysta lat później, już po upadku cesarstwa zachodniego, w 787 roku papież Hadrian I całkowicie zakazał wykonywania tatuaży pod groźbą wiecznego potępienia. Pomimo papieskich restrykcji zwyczaj tatuowania ciała był praktykowany, również w miejscach kultu religijnego jak np. sanktuarium w Loreto, gdzie frati-marcatori (zakonnicy naznaczający) wykorzystując drewniane klocki z igłami zanurzonymi w tuszu wykonywali małe tatuaże mające zapewnić pielgrzymom boską ochronę. 

dr n. o zdrowiu Piotr Choręza