Prostata a seksualność – co warto wiedzieć?

Problemy z prostatą to nie tylko kwestia zdrowia fizycznego, ale również istotny czynnik wpływający na życie seksualne mężczyzny. Schorzenia tego gruczołu, takie jak przerost, zapalenie czy rak prostaty, mogą prowadzić między innymi do bólu stercza, zaburzeń erekcji czy spadku libido. Dlatego tak ważne jest, by nie bagatelizować objawów i zadbać o profilaktykę zdrowia narządu.

Co to jest prostata?

Prostata (zwana inaczej gruczołem krokowym lub sterczem) to męski narząd płciowy, zlokalizowany w miednicy mniejszej, w okolicy krocza. Ma niewielkie rozmiary – u zdrowego mężczyzny jest miękka, gładka, kształtem i wielkością przypomina orzech włoski. Do najczęstszych schorzeń prostaty zaliczamy: łagodny przerost stercza, ostre i przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego czy raka prostaty. Powyższe choroby, a także metody ich leczenia, mogą w istotny sposób wpływać na seksualność mężczyzny, powodując między innymi dyskomfort w sferze emocjonalnej oraz problemy w relacjach intymnych.

Prostata a seksualność

Prostata pełni kluczową rolę w męskim układzie rozrodczym. Wydziela płyn o zasadowym odczynie, który stanowi niezwykle istotny składnik nasienia, zwiększający żywotność i ruchliwość plemników oraz ułatwiający ich transport. Mięśniowa budowa prostaty umożliwia także sprawną transmisję płynu do cewki moczowej, gdzie miesza się on z innymi składnikami nasienia i w trakcie wytrysku zostaje wydalony na zewnątrz organizmu. Ponadto stymulacja prostaty może wywołać przyjemność seksualną. Gruczoł krokowy wpływa również na libido i utrzymanie erekcji koniecznej do odbycia stosunku płciowego.

Sprawdź e-pakiet: https://diag.pl/sklep/pakiety/e-pakiet-badania-na-prostate/

Jak wspomniano wcześniej, schorzenia gruczołu krokowego oraz ich leczenie mogą mieć zauważalny wpływ na seksualność mężczyzny, przekładając się nie tylko na funkcję erekcji, ale także na poczucie własnej wartości, bliskość w relacji intymnej i ogólne zadowolenie z życia seksualnego. Dlatego troska o zdrowie prostaty i świadomość możliwych reperkusji w obszarze seksualnym są ważnym elementem zarówno profilaktyki, jak i opieki po leczeniu, pozwalającym mężczyznom lepiej rozumieć i adaptować się do ewentualnych zmian.

Łagodny przerost prostaty a seksualność

Łagodny rozrost stercza (ang. benign prostatic hyperplasia, BPH) związany jest z przerostem elementów gruczołowych i zrębu strefy przejściowej stercza, co skutkuje powiększeniem gruczołu krokowego. To powszechne schorzenie dotykające głównie mężczyzn w starszym wieku, którego częstość występowania wyraźnie rośnie wraz z wiekiem. Coraz więcej badań wskazuje na istnienie związku między BPH a zaburzeniami funkcji seksualnych u mężczyzn, co podkreśla znaczenie kompleksowego podejścia do diagnostyki i leczenia tego schorzenia.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/badanie-prostaty-na-czym-polega/

Przez środek prostaty przechodzi cewka moczowa, z którą łączą się przewody wytryskowe – to dlatego rozrostowi stercza towarzyszą zwykle objawy ze strony dolnych dróg moczowych, np. naglące parcia na mocz, częste oddawanie moczu (również nocą), zmniejszenie strumienia moczu. Powyższe symptomy mogą zakłócać życie towarzyskie, codzienną aktywność i poczucie własnej atrakcyjności, co potęguje lęk związany z ewentualnym pojawieniem się zaburzeń seksualnych. U chorych mogą wystąpić również: zaburzenia erekcji, zmniejszenie popędu seksualnego, problemy z prawidłową ejakulacją i ogólnie obniżenie satysfakcji z życia seksualnego.

Warto wspomnieć, że nie tylko samo schorzenie, ale również niektóre leki stosowane w terapii łagodnego przerostu prostaty mogą prowadzić do dysfunkcji seksualnych chorego, wpływając na jego aktywność w życiu intymnym. Dlatego podejmując decyzję o leczeniu, warto poruszyć ten temat ze specjalistą, który zaproponuje skuteczną formę terapii, umożliwiającą jednocześnie prowadzenie możliwie satysfakcjonującego życia intymnego.

Ostre zapalenie prostaty a seksualność

Ostre zapalenie stercza jest rzadkim, bakteryjnym schorzeniem. W przebiegu choroby może pojawiać się ból jąder, tkliwość gruczołu krokowego, pachwin a także ból w trakcie wytrysku, co zaburza życie seksualne – powoduje stres, obniżoną pewność siebie oraz trudności w utrzymaniu satysfakcjonującego współżycia. Leczenie schorzenia polega na antybiotykoterapii. Po jej zakończeniu sprawność seksualna najczęściej wraca do stanu sprzed infekcji.

Rak prostaty a seksualność

Rak prostaty to nowotwór złośliwy stercza, który występuje głównie u mężczyzn powyżej 60 roku życia. To podstępna choroba, ponieważ na wczesnym etapie rozwoju zwykle nie daje żadnych objawów. Leczenie schorzenia obejmuje zabieg chirurgiczny, radioterapię, chemioterapię oraz terapię hormonalną, co często prowadzi do znacznej dysfunkcji seksualnej w postaci spadku libido, problemów z erekcją oraz zmniejszenia ilości nasienia.

Wsparcie psychologiczne odgrywa kluczową rolę w życiu osób z rakiem prostaty, szczególnie w kontekście ich aktywności seksualnej. Choroba oraz leczenie często wpływają na funkcje seksualne i poczucie męskości, co może prowadzić do obniżenia samooceny i problemów w relacjach. Pomoc psychologa lub seksuologa pozwala chorym lepiej zrozumieć zmiany zachodzące w ich ciele i emocjach, a także znaleźć nowe sposoby na budowanie bliskości. Wsparcie emocjonalne ułatwia adaptację do nowej sytuacji życiowej i poprawia ogólną jakość życia. Dzięki temu, chorzy mogą odzyskać poczucie kontroli i satysfakcję z życia intymnego.

Badania kluczowe w diagnozowaniu zaburzeń funkcji prostaty

1. PSA – podstawowe badanie w diagnostyce chorób prostaty

Jednym z najważniejszych badań wykorzystywanych we wczesnej diagnostyce raka gruczołu krokowego jest oznaczenie stężenia PSA we krwi. PSA to skrót od angielskiej nazwy Prostate Specific Antigen, czyli antygen swoisty dla prostaty. Inna stosowana nazwa to swoisty antygen sterczowy.

PSA jest białkiem produkowanym przez komórki gruczołu krokowego, czyli prostaty. W warunkach prawidłowych jego główną rolą jest udział w upłynnianiu nasienia. Największe stężenie PSA występuje właśnie w nasieniu, natomiast do krwi zdrowego mężczyzny przedostają się jedynie niewielkie ilości tego antygenu. We krwi PSA występuje w dwóch formach: jako PSA wolne, niezwiązane z białkami, oraz PSA związane z białkami osocza.

PSA jest ważnym markerem chorób prostaty i od wielu lat znajduje zastosowanie w diagnostyce, leczeniu oraz monitorowaniu raka gruczołu krokowego. Należy jednak pamiętać, że PSA jest markerem swoistym dla tkanki prostaty, a nie wyłącznie dla raka prostaty. Oznacza to, że jego podwyższone stężenie może występować nie tylko w przebiegu nowotworu złośliwego, ale także w innych chorobach gruczołu krokowego.

Do najczęstszych przyczyn wzrostu stężenia PSA należą:

• rak gruczołu krokowego,
• łagodny rozrost prostaty,
• zapalenie gruczołu krokowego,
• infekcje układu moczowego,
• mechaniczne podrażnienie prostaty, np. po biopsji, zabiegu urologicznym, masażu prostaty, jeździe na rowerze lub stosunku seksualnym.

Na poziom PSA wpływają także czynniki fizjologiczne, m.in. wiek, objętość prostaty, działanie męskich hormonów płciowych oraz ejakulacja. Ponieważ wytrysk może przejściowo zwiększać stężenie PSA, przed badaniem zwykle zaleca się zachowanie około 48 godzin wstrzemięźliwości seksualnej. Warto także poinformować lekarza o niedawnych zabiegach urologicznych, infekcjach, lekach oraz innych okolicznościach, które mogłyby wpłynąć na wynik.

Kiedy wykonuje się badanie PSA?

Badanie PSA może być wykonywane profilaktycznie, u mężczyzn bez objawów, a także u pacjentów, u których pojawiają się dolegliwości mogące sugerować choroby prostaty. Decyzję o rozpoczęciu regularnych kontroli najlepiej omówić z lekarzem, szczególnie po 50. roku życia lub wcześniej, jeśli w rodzinie występował rak prostaty.

Oznaczenie PSA warto rozważyć także w przypadku objawów takich jak:

• częste oddawanie moczu,
• trudności z rozpoczęciem mikcji,
• słaby lub przerywany strumień moczu,
• ból lub pieczenie podczas oddawania moczu,
• ból w okolicy lędźwiowej, miednicy lub krocza,
• krew w moczu lub nasieniu.

Objawy te nie muszą oznaczać raka prostaty. Mogą występować również w łagodnym rozroście prostaty, zapaleniu gruczołu krokowego lub zakażeniu układu moczowego. Dlatego lekarz może zlecić również inne badania, np. badanie ogólne moczu, posiew moczu, USG, badanie prostaty per rectum lub rezonans magnetyczny.

PSA oznacza się także u pacjentów z rozpoznanym rakiem prostaty – przed rozpoczęciem leczenia, w trakcie monitorowania terapii oraz po zakończeniu leczenia, aby wcześnie wykryć ewentualny nawrót choroby. W zaawansowanym raku prostaty szczególne znaczenie ma obserwacja zmian PSA w czasie, a nie pojedynczy wynik.

Jaki poziom PSA jest prawidłowy?

Nie istnieje jedna wartość PSA, która w każdej sytuacji jednoznacznie potwierdza lub wyklucza raka prostaty. Stężenie PSA naturalnie wzrasta z wiekiem i może zależeć od wielkości prostaty oraz innych czynników. Zakresy referencyjne mogą się także różnić w zależności od metody stosowanej w danym laboratorium.

Podwyższony wynik PSA nie oznacza automatycznie raka prostaty, ale wymaga konsultacji z lekarzem. Zdarza się również, że u części pacjentów z rakiem prostaty PSA nie jest istotnie podwyższone. Dlatego wynik powinien być zawsze interpretowany w połączeniu z wywiadem, objawami, badaniem prostaty, wynikami obrazowania oraz innymi badaniami laboratoryjnymi.

Wskaźnik fPSA/PSA – kiedy jest pomocny?

Jeśli stężenie PSA całkowitego jest nieznacznie podwyższone lub wynik jest trudny do jednoznacznej interpretacji, lekarz może zalecić oznaczenie PSA wolnego i obliczenie wskaźnika fPSA/PSA, czyli stosunku wolnego PSA do PSA całkowitego.

Wskaźnik ten pomaga ocenić prawdopodobieństwo, czy podwyższone PSA częściej wiąże się z łagodnym rozrostem prostaty, czy z podejrzeniem raka gruczołu krokowego. Ogólnie przyjmuje się, że:

• wyższy odsetek wolnego PSA, np. powyżej 25%, częściej przemawia za łagodnym charakterem zmian,
• niższy odsetek wolnego PSA, np. poniżej 10%, może zwiększać podejrzenie nowotworu złośliwego i być wskazaniem do pogłębienia diagnostyki.

Wynik wskaźnika fPSA/PSA nie jest jednak samodzielnym rozpoznaniem. O dalszym postępowaniu, w tym o ewentualnej biopsji prostaty, decyduje lekarz na podstawie całości obrazu klinicznego.

• Badanie Proclarix – nowe możliwości diagnostyczne raka prostaty

Proclarix to badanie wykonywane z krwi, które pomaga ocenić indywidualne ryzyko występowania klinicznie istotnego raka gruczołu krokowego, czyli takiego, który może wymagać dalszej diagnostyki lub leczenia. Test nie zastępuje konsultacji urologicznej ani biopsji, ale może być pomocny w podjęciu decyzji, czy biopsja prostaty jest rzeczywiście potrzebna.

Badanie opiera się na oznaczeniu dwóch białek: trombospondyny 1, czyli THBS1 oraz katepsyny D, czyli CTSD. Wyniki tych oznaczeń są analizowane razem z wiekiem pacjenta oraz stężeniem PSA całkowitego i wolnego. Na tej podstawie specjalny kalkulator wylicza Proclarix Risk Score, czyli indywidualny wynik ryzyka.

Dzięki temu lekarz otrzymuje dodatkową informację, która może pomóc odróżnić sytuacje mniej podejrzane od tych, w których wskazana jest pogłębiona diagnostyka.

Proclarix może być szczególnie przydatny u mężczyzn, u których wynik PSA nie daje jednoznacznej odpowiedzi, a także u pacjentów z niejednoznacznym wynikiem rezonansu magnetycznego prostaty, np. PI-RADS 3. PI-RADS, czyli Prostate Imaging–Reporting and Data System, to system stosowany do opisu zmian widocznych w rezonansie magnetycznym prostaty. Kategoria 3 oznacza wynik niejednoznaczny — zmiana nie wygląda jednoznacznie łagodnie, ale też nie ma cech wyraźnie podejrzanych.

W takich przypadkach Proclarix może wspierać ograniczenie niepotrzebnych biopsji, a jednocześnie pomagać w identyfikacji mężczyzn z większym ryzykiem klinicznie istotnego nowotworu.

Korzyści wynikające z wykonania badania Proclarix

Badanie Proclarix może przynieść pacjentowi i lekarzowi kilka istotnych korzyści:

• pomaga ocenić indywidualne ryzyko klinicznie istotnego raka prostaty,
• wspiera decyzję, czy konieczne jest wykonanie biopsji prostaty,
• może pomóc ograniczyć liczbę niepotrzebnych biopsji u pacjentów z niskim ryzykiem,
• dostarcza dodatkowych informacji u mężczyzn z niejednoznacznym wynikiem PSA,
• może być pomocne przy niejednoznacznym wyniku rezonansu magnetycznego prostaty, np. PI-RADS 3,
• wspiera bardziej spersonalizowane podejście do dalszej diagnostyki,
• jest mało obciążające dla pacjenta, ponieważ wymaga jedynie pobrania próbki krwi.

Ograniczenia badania Proclarix

Badanie Proclarix powinno być stosowane u pacjentów spełniających określone kryteria. Nie jest to test przeznaczony dla każdego mężczyzny ani badanie, które samodzielnie rozpoznaje raka prostaty.

Badania Proclarix nie należy stosować u:

• mężczyzn z objętością prostaty poniżej 35 ml,
• pacjentów, u których stężenie PSA całkowitego znajduje się poza zakresem 2,0–10,0 ng/ml,
• mężczyzn przyjmujących finasteryd,
• pacjentów stosujących insulinę lub metforminę,
• mężczyzn z dodatnim wynikiem badania per rectum, czyli DRE (digital rectal examination) — badania prostaty palcem przez odbytnicę, gdy lekarz wyczuwa zmianę podejrzaną.

Wynik badania Proclarix zawsze powinien być interpretowany przez lekarza w połączeniu z innymi informacjami, takimi jak wynik PSA, wskaźnik fPSA/PSA, badanie prostaty, rezonans magnetyczny, wiek pacjenta, objawy oraz obciążenie rodzinne.

Niski wynik Proclarix nie daje całkowitej pewności braku choroby, a wysoki wynik nie oznacza automatycznie rozpoznania raka. Jest to narzędzie wspierające ocenę ryzyka i wybór najlepszego dalszego postępowania diagnostycznego. Ostateczne rozpoznanie raka prostaty wymaga badania histopatologicznego materiału pobranego podczas biopsji.

Leczenie zabiegowe prostaty a aktywność seksualna

Zarówno w przebiegu łagodnego rozstroju prostaty, jak i raku stercza, lekarz może zadecydować o przeprowadzeniu zabiegu chirurgicznego usunięcia prostaty. Zarówno częściowa, jak i radykalna resekcja narządu, może w istotny sposób wpływać na sferę seksualną mężczyzny. Zmiany wynikają głównie z możliwego uszkodzenia nerwów odpowiedzialnych za erekcję oraz z zaburzeń w mechanizmach wytrysku i orgazmu, co często prowadzi do przejściowych, a niekiedy trwałych trudności w życiu seksualnym. Okazuje się, że nawet przy zastosowaniu technik oszczędzających pęczki nerwowo-naczyniowe, powrót do wcześniejszej sprawności może trwać wiele miesięcy, a u części chorych problemy z erekcją i ejakulacją są trwałe. Ważną rolę w odzyskaniu satysfakcji z życia intymnego odgrywają także czynniki psychologiczne, wsparcie partnera i odpowiednia rehabilitacja, która powinna być traktowana jako kolejny krok leczenia.

Pytania i odpowiedzi

1. Czy choroby prostaty mogą obniżać libido?
Tak, choroby prostaty mogą wpływać na libido, choć często dzieje się to pośrednio. Dolegliwości bólowe, częste oddawanie moczu, wstawanie w nocy do toalety, przewlekły stres związany z chorobą czy lęk przed rozpoznaniem nowotworu mogą zmniejszać ochotę na seks. Spadek libido może też być skutkiem leczenia, zwłaszcza hormonoterapii raka prostaty, która obniża działanie testosteronu.

Jak łagodny rozrost prostaty wpływa na erekcję?
Łagodny rozrost prostaty, czyli BPH, nie jest rakiem, ale może współwystępować z zaburzeniami erekcji. U części mężczyzn problemy z oddawaniem moczu, ból, gorszy sen i napięcie psychiczne pogarszają jakość życia seksualnego. Znaczenie mają też wspólne czynniki ryzyka, takie jak wiek, nadciśnienie, cukrzyca, otyłość czy choroby sercowo-naczyniowe. Niektóre leki stosowane w BPH, np. inhibitory 5-alfa-reduktazy, mogą powodować działania niepożądane dotyczące libido, erekcji lub wytrysku.

2. Czy leczenie prostaty może pogorszyć sprawność seksualną?
Tak, ale zależy to od rodzaju leczenia. Leki na łagodny rozrost prostaty mogą u części pacjentów wpływać na wytrysk lub libido. Leczenie raka prostaty, np. operacja, radioterapia czy hormonoterapia, może zwiększać ryzyko zaburzeń erekcji, zmniejszenia popędu seksualnego i zmian w odczuwaniu orgazmu. W wielu sytuacjach możliwe jest jednak leczenie wspomagające, dlatego warto otwarcie porozmawiać z urologiem o sprawności seksualnej przed rozpoczęciem terapii.

3. Jak operacja prostaty wpływa na wytrysk?
Po radykalnym usunięciu prostaty z powodu raka mężczyzna nie oddaje nasienia podczas orgazmu, ponieważ prostata wytwarza dużą część płynu nasiennego. Orgazm nadal może być możliwy, ale ma charakter tzw. suchego orgazmu. Po niektórych zabiegach wykonywanych z powodu łagodnego rozrostu prostaty, np. przezcewkowej resekcji prostaty, może wystąpić wytrysk wsteczny – nasienie cofa się do pęcherza zamiast wydostać się na zewnątrz. Nie jest to zwykle niebezpieczne, ale może mieć znaczenie dla płodności i komfortu pacjenta.

4. Czy problemy z prostatą mogą powodować ból podczas ejakulacji?
Tak. Ból podczas wytrysku może występować m.in. w zapaleniu prostaty, przewlekłym zespole bólowym miednicy, infekcjach układu moczowego, łagodnym rozroście prostaty lub po niektórych zabiegach urologicznych. Taki objaw nie musi oznaczać raka prostaty, ale jeśli się utrzymuje, nawraca albo towarzyszy mu gorączka, ból krocza, krew w moczu lub nasieniu, należy skonsultować się z lekarzem.

5. Jakie znaczenie dla zdrowia prostaty ma regularna aktywność seksualna?
Regularna aktywność seksualna może wspierać ogólny dobrostan, redukcję napięcia i jakość życia, ale nie powinna być traktowana jako metoda leczenia ani pewna profilaktyka chorób prostaty. Badania obserwacyjne sugerują, że większa częstość ejakulacji może wiązać się z niższym ryzykiem rozpoznania raka prostaty, jednak nie oznacza to, że sama aktywność seksualna gwarantuje ochronę przed chorobą. Najważniejsze pozostają: zdrowy styl życia, kontrola masy ciała, aktywność fizyczna oraz konsultacja lekarska w razie objawów lub nieprawidłowego wyniku PSA.

Dr n.med. Beata Skowron