Mioglobina

Pomiar stężenia mioglobiny w krwi obwodowej stosowany jest jako badanie dodatkowe do pomiaru troponiny w diagnostyce zawału mięśnia sercowego oraz w ocenie leczenia fibrynolitycznego. W przypadku chorób niedokrwiennych serca mioglobina uwalniana jest z uszkodzonych kardiomiocytów. Ze względu na niewielki ciężar, mioglobina najszybciej z pośród innych markerów niedokrwienia i nekrozy tkanki, rozprzestrzenia się w systemie naczyniowym organizmu, stanowiąc najwcześniejszy sygnał zawału. Mierzalny wzrost mioglobiny następuje w czasie 30-120 min. od pojawienia się bólu w klatce piersiowej. Również szybciej od innych markerów jest eliminowana z krążenia (po upływie 18 – 30 godzin), co predestynuje ją do roli wskaźnika powtórnego zawału. Szybko reagujące na stan drożności naczyń zmiany stężenia mioglobiny umożliwiają ocenę powodzenia leczenia fibrynolitycznego zawału. Czterokrotny wzrost stężenia mioglobiny w 90-tej minucie po podaniu leków fibrynolitycznych oznacza sukces terapeutyczny (mioglobina jest wypłukiwana z martwiczej tkanki dzięki udrożnieniu naczynia). W diagnostyce zawału rola pomiarów mioglobiny jest drugorzędna w stosunku do pomiarów troponiny, gdyż mioglobina jest uwalniana również z miocytów mięśni prążkowanych w stanach patologicznych i ekstremalnych fizjologicznych (intensywny wysiłek), a jej stężenie we krwi zależy od funkcji nerek. Wielkość stężenia mioglobiny stanowi jednak ujemny wskaźnik predykcyjny zawału w pierwszych kilku godzinach po wstąpieniu bólu sercowego. Niezmienny, prawidłowy, poziom mioglobiny, co najmniej w dwu oznaczeniach w pierwszej i drugiej godzinie, wyklucza zawał z prawdopodobieństwem 95%. Mioglobina uczestniczy w metabolizmie tlenowym komórek mięśni szkieletowych (miocytów) i mięśnia sercowego (kardiomiocytów), a jej podniesiony poziom w krążeniu wiążę się z uszkodzeniem tkanki mięśniowej. Poza diagnostyką chorób sercowo naczyniowych, oznaczenie mioglobiny stosowane jest w określaniu ryzyka niewydolności nerek poprzez monitorowanie klirensu mioglobiny w przebiegu wielonarządowego urazu lub rabdomiolizy. Pomiary poziomu mioglobiny u sportowców pozwalają na optymalizację obciążenia podczas treningów. Mioglobina jest niedużym białkiem zawierającym hem. Występuje w dużej ilości w cytoplazmie mięśni szkieletowych oraz mięśnia sercowego, stanowiąc rezerwuar tlenu. Mioglobina jest nieswoista narządowo.

Przyczyny wzrostu stężenia:zawał serca, urazy mięśni szkieletowych (również zastrzyk domięśniowy), choroby mięśni szkieletowych (rabdomioliza, miopatie), niedotlenienie mięśni, leki, śpiączka cukrzycowa, niedoczynność tarczycy, zespół Conn′a, hipokalemia, hipofosfatemia, hipernatremia, toksyny (jady węży i owadów), infekcje z gorączką, niewydolność nerek, znaczny wysiłek fizyczny, zatrucie alkoholem, wstrząs.

Wysiłek fizyczny, zastrzyki domięśniowe.

Mioglobina jest białkiem obecnym w komórkach mięśni poprzecznie prążkowanych, czyli w mięśniach szkieletowych i w mięśniu sercowym. Budową przypomina hemoglobinę, ale działa lokalnie – w obrębie mięśni. Wiąże tlen i zapewniając jego zapas, który może zostać wykorzystany w czasie zwiększonego zapotrzebowania energetycznego, np. podczas wysiłku fizycznego.

W prawidłowych warunkach mioglobina znajduje się głównie wewnątrz komórek mięśniowych. Gdy dochodzi do ich uszkodzenia, białko przedostaje się do krwi, a następnie jest filtrowane przez nerki i może pojawić się w moczu. Właśnie dlatego oznaczenie mioglobiny może pomóc w ocenie świeżego uszkodzenia mięśni, ale nie wskazuje jednoznacznie, czy źródłem problemu jest mięsień sercowy, czy mięśnie szkieletowe.

Mioglobina jest markerem nieswoistym narządowo. Oznacza to, że jej podwyższone stężenie może pojawić się zarówno po uszkodzeniu mięśnia sercowego, jak i po uszkodzeniu innych mięśni. Dlatego wynik badania zawsze powinien być oceniany łącznie z objawami, wywiadem, aktywnością fizyczną, funkcją nerek oraz innymi parametrami laboratoryjnymi.

Badanie mioglobiny warto rozważyć, przy podejrzeniu  świeżego uszkodzenia mięśni – zarówno mięśnia sercowego, jak i mięśni szkieletowych. Oznaczenie to wykonuje się m.in. w przypadku:

• podejrzenia zawału serca,
• monitorowania przebiegu zawału serca,
• oceny skuteczności leczenia fibrynolitycznego,
• podejrzenia rabdomiolizy (nasilonego rozpadu mięśni),
• urazów mięśni i długotrwałego unieruchomienia,
• bardzo intensywnego wysiłku fizycznego prowadzącego do przeciążenia mięśni.

Badanie może być również pomocne, gdy pojawiają się objawy sugerujące uszkodzenie mięśni szkieletowych, takie jak: silny ból lub/i osłabienie mięśni, obrzęk mięśni, trudności z poruszaniem się, ciemne lub czerwone zabarwienie moczu.

W przypadku bólu lub ucisku w klatce piersiowej, duszności, zimnych potów, omdlenia, nagłego osłabienia albo bólu promieniującego do ramienia, pleców, szyi czy żuchwy należy pilnie skontaktować się z pomocą medyczną. Takie objawy mogą wskazywać na stan nagły wymagający szybkiej diagnostyki i leczenia.

Nieprawidłowe stężenie mioglobiny samo w sobie nie powoduje objawów. Symptomy wynikają z przyczyny, która doprowadziła do uszkodzenia mięśni lub zaburzonego usuwania mioglobiny z organizmu. Jeśli źródłem problemu są mięśnie szkieletowe, mogą pojawić się ból, tkliwość, osłabienie, sztywność, obrzęk, trudności w poruszaniu się albo nietypowe zabarwienie moczu.

Przy bardzo nasilonym uszkodzeniu mięśni, np. w przebiegu rabdomiolizy, objawy mogą być bardziej wyraźne. Pacjent może odczuwać silny ból mięśni, znaczne osłabienie. Często pojawiają się też nudności, gorączka, ciemny mocz lub objawy odwodnienia. Taki stan wymaga pilnej oceny lekarskiej, ponieważ nadmiar mioglobiny może uszkadzać nerki.

Jeśli wzrost mioglobiny jest związany z mięśniem sercowym, objawy zależą od choroby podstawowej. Mogą obejmować ból lub ucisk w klatce piersiowej, duszność, kołatanie serca, promieniowanie bólu do lewej kończyny górnej, żuchwy lub pleców, zimne poty, nudności i silny niepokój. W takich sytuacjach konieczna jest szybka pomoc medyczna.

Zakresy referencyjne stężenia mioglobiny zależą od laboratorium, metody pomiaru, materiału biologicznego i populacji, dla której ustalono wartości odniesienia.

Normy mioglobiny u kobiet i mężczyzn

Przykładowe, podręcznikowe, zakresy referencyjne wynoszą: u mężczyzn 0–72 mcg/l, a u kobiet 0–58 mcg/l. Wartości te należy traktować orientacyjnie, ponieważ laboratoria  stosują  różne metody pomiaru i zakresy referencyjne.[1]

Normy mioglobiny u dzieci i młodzieży

U dzieci i młodzieży interpretacja wyniku opiera się na zakresie referencyjnym podanym przez laboratorium wykonujące badanie. Znaczenie ma wiek, masa mięśniowa, stan kliniczny, aktywność fizyczna, ewentualny uraz oraz powód zlecenia oznaczenia. Wynik badania interpretuje lekarz, zwłaszcza jeśli badanie wykonano z powodu objawów, urazu, infekcji, ciemnego moczu lub podejrzenia choroby mięśni.

[1] Dembińska-Kieć A., Naskalski J. (red.), Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2022.

Wynik pomiaru mioglobiny należy interpretować razem z objawami, czasem ich wystąpienia, aktywnością fizyczną, urazami, przyjmowanymi lekami oraz wynikami innych badań. Samo oznaczenie mioglobiny nie pozwala rozpoznać przyczyny uszkodzenia mięśni. Może jedynie wskazać, że do takiego uszkodzenia prawdopodobnie doszło niedawno.

Prawidłowy wynik mioglobiny

Prawidłowy wynik mioglobiny oznacza, że jej stężenie mieści się w zakresie referencyjnym podanym przez laboratorium i raczej wyklucza  obecność  istotne uszkodzenie mięśni w czasie nieodległym od pobrania próbki. Samodzielnie nie wyklucza choroby, szczególnie jeśli objawy są nasilone, badanie wykonano zbyt wcześnie albo potrzebna jest ocena dynamiki zmian stężenia.

W diagnostyce bólu w klatce piersiowej mioglobina może być markerem wczesnym, ponieważ jej stężenie rośnie szybko po uszkodzeniu mięśnia sercowego. Należy jednak podkreślić , że  ważniejszą rolę w diagnostyce zawału odgrywa  stężenie  troponiny, stanowiące bardziej swoisty marker uszkodzenia mięśnia sercowego.

Podwyższona mioglobina

Podwyższona mioglobina może świadczyć o uszkodzeniu mięśnia sercowego albo mięśni szkieletowych. Do możliwych przyczyn wzrostu należą, ustalane w wywiadzie m.in. zawał serca, urazy mięśni, rabdomioliza, miopatie, niedotlenienie mięśni, intensywny wysiłek fizyczny, zastrzyki domięśniowe, infekcje z gorączką, zatrucie alkoholem, wstrząs, niewydolność nerek, zaburzenia elektrolitowe, niedoczynność tarczycy, śpiączka cukrzycowa oraz działanie toksyn.

Wzrost stężenia mioglobiny może być przejściowy, np. po bardzo intensywnym treningu, ale może też wskazywać na stan wymagający pilnej diagnostyki. Szczególnie niepokojące jest połączenie wysokiej mioglobiny z silnym bólem mięśni, ciemnym moczem, osłabieniem, odwodnieniem lub pogorszeniem funkcji nerek.

Niska mioglobina

Niskie stężenie mioglobiny (określne jako nieoznaczalne) zwykle nie ma istotnego znaczenia diagnostycznego lecz stanowi przesłankę dla wykluczenia świeżego uszkodzenia mięśni w momencie badania.

Mioglobina a inne parametry

Mioglobina często jest oceniana razem z wynikami innych badań.  W diagnostyce uszkodzenia mięśnia sercowego znaczenie mają przede wszystkim troponiny T i I, zwłaszcza mierzone za pomocą testów superczułych, przykładowo: hs Troponina T. CK-MB może być wykorzystywana pomocniczo, m.in. przy podejrzeniu świeżego lub powtórnego zawału.

W diagnostyce uszkodzeń mięśni szkieletowych mioglobinę często zestawia się z CK, czyli kinazą kreatynową. CK jest szeroko stosowana w rozpoznawaniu i monitorowaniu chorób oraz uszkodzeń mięśni szkieletowych, a także – w mniejszym stopniu – chorób mięśnia sercowego.

Jeżeli istnieje podejrzenie rabdomiolizy albo uszkodzenia nerek, lekarz może dodatkowo zlecić kreatyninę, eGFR, badanie ogólne moczu, elektrolity, mocznik, próby wątrobowe lub CRP. Takie zestawienie badań pomaga ocenić, czy wzrost stężenia mioglobiny jest związany z przeciążeniem mięśni, stanem zapalnym, urazem, zaburzeniami metabolicznymi czy ryzykiem powikłań nerkowych.

Badanie stężenia mioglobiny stosuje się jako element diagnostyki i monitorowania:

• świeżego uszkodzenia mięśni szkieletowych,
• podejrzenia zawału mięśnia sercowego jako badanie pomocnicze,
• oceny powodzenia leczenia fibrynolitycznego,
• podejrzenia ponownego zawału lub poszerzenia obszaru uszkodzenia mięśnia sercowego,
• rabdomiolizy,
• urazów wielonarządowych i rozległych uszkodzeń mięśni,
• ryzyka uszkodzenia lub niewydolności nerek w przebiegu rozpadu mięśni,
• monitorowania obciążeń treningowych u osób intensywnie trenujących.

Warto podkreślić, że mioglobina nie jest markerem swoistym dla określonego narządu. Podwyższony wynik nie określa miejsca uszkodzenia mięśni. Badanie traktowane jest jako część szerszej diagnostyki, a nie jako badanie rozstrzygające.

Cena badania mioglobiny zależy od wybranego punktu pobrań, lokalizacji oraz sposobu zakupu. W praktyce koszt pojedynczego oznaczenia to zazwyczaj kilkadziesiąt złotych (ok. 30–60 zł).

Mioglobina dostępna jest również w ramach szerszych pakietów badań, np. e-Pakietu sportowego dla osób wykonujących trening siłowy lub interwałowy. W takim przypadku cena całego pakietu jest wyższa niż pojedynczego badania, ale obejmuje również dodatkowe parametry pomocne w ocenie obciążenia organizmu i regeneracji mięśni.

Czy mioglobinę trzeba wykonywać na czczo?

Samo oznaczenie mioglobiny zwykle nie wymaga bycia na czczo. Należy pamiętać, że stężenie mioglobiny wzrasta w wyniku intensywnego wysiłku fizycznego oraz urazów mięśniowych, w tym zastrzyków domięśniowych, co może być istotne przy wykonywaniu badania przykładowo, z przyczyn kardiologicznych. Jeżeli mioglobina jest wykonywana w pakiecie z innymi badaniami, należy zastosować się do zasad przygotowania dla całego pakietu.

Czy trening może podwyższyć poziom mioglobiny?

Tak. Intensywny wysiłek fizyczny może przejściowo zwiększyć stężenie mioglobiny, ponieważ podczas dużego obciążenia może dochodzić do mikrouszkodzeń włókien mięśniowych. Z tego powodu przed badaniem należy unikać forsownych, nietypowych aktywności, zwłaszcza jeśli celem oznaczenia jest diagnostyka medyczna, a nie ocena reakcji organizmu na trening.

Czy podwyższona mioglobina oznacza zawał serca?

Nie zawsze. Mioglobina może wzrosnąć po uszkodzeniu mięśnia sercowego, ale także po uszkodzeniu mięśni szkieletowych, urazie, zastrzyku domięśniowym, przetrenowaniu, rabdomiolizie lub przy niewydolności nerek. Dlatego wynik powinien być oceniany razem z objawami oraz innymi badaniami, zwłaszcza troponiną i CK-MB, jeśli diagnostyka dotyczy serca.

Czym różni się mioglobina od CK?

Mioglobina jest białkiem magazynującym tlen w mięśniach, natomiast CK, czyli kinaza kreatynowa, jest enzymem uczestniczącym w przemianach energetycznych komórek mięśniowych. Oba parametry mogą wzrastać przy uszkodzeniu mięśni, ale różnią się dynamiką zmian i znaczeniem diagnostycznym.

Co zrobić, jeśli wynik mioglobiny jest podwyższony?

Podwyższony wynik należy konsultować go z lekarzem, szczególnie jeśli występują ból w klatce piersiowej, duszność, silny ból mięśni, osłabienie, ciemny mocz, gorączka, obrzęk mięśni albo pogorszenie samopoczucia. Lekarz zdecyduje o kolejnych  badaniach, jak, np. troponina, CK, CK-MB, kreatynina, eGFR, elektrolity lub badanie ogólne moczu oraz zdecyduje o dalszym postępowaniu.