Clostridioides difficile, antygen GDH i toksyna A/B w kale

Diagnostyka chorobotwórczych (toksynotwórczych) szczepów Clostridioides difficile. Clostridioides difficile (C. difficile, C. diff.) jest nazwą nadaną w 2016 r. Clostridium difficile,  gram (+), zarodnikującej, laseczce beztlenowej, o dużym potencjale zakaźnym. C. difficile jest najczęstszą przyczyną biegunki szpitalnej. W sprzyjających warunkach wywołuje zapalenie jelita grubego. Zakażenie szerzy się drogą pokarmową i dotyczy przede wszystkim osób w starszym wieku, przebywających w szpitalach i domach opieki. W XXI w Polsce wykazano utrzymujący się wzrost zachorowań i umieralności  na C. difficile, co wiąże się z  identyfikacją nowego szczepu epidemicznego 027/NAP1/BI, który charakteryzuje się zwiększoną produkcją toksyn A i B, a także produkuje dodatkowo toksynę binarną. W Polsce w 2020 r. zapadalność na C. difficile wynosiła 26,2/100 000. Przebieg choroby może być łagodny lub ciężki i wymagać leczenia w szpitalu. Czynnikiem ryzyka zakażenia jest antybiotykoterapia, zwłaszcza długotrwała i stosowanie kilku różnych antybiotyków. C. difficile uważana jest  za patogen szpitalny. W grupie osób o zmienionej mikrobiocie przewodu pokarmowego, zwłaszcza starszych, śmiertelność z powodu chorób związanych z  C. difficiale, CZCD (ang. CDAD, Clostridium difficile-associated disease) sięga  25%. Na skutek wzrastającej lekooporności  zakażenia C. difficiale dotykają grup dotychczas uważanych za bezpieczne. Charakterystycznymi dla CDAD jednostkami chorobowymi są: biegunka poantybiotykowa  (AAD, ang. antibiotic-associated diarrhoea),15-25% przypadków; poantybiotykowe zapalenie okrężnicy (AAC, ang. antibiotic-associated colitis), 75% przypadków i rzekomobłoniaste zapalenie okrężnicy (PMC,  ang. pseudomembranous colitis), 100% przypadków. Nosicielstwo C. difficile stwierdzane jest w: 3% populacji, ale w  20-40% chorych hospitalizowanych i 50-60% noworodków i niemowląt, u których spada do 3% po 1 roku życia. Chory może zarażać przez okres choroby i bezobjawowego wydalania C. difficile w stolcu (nosicielstwa). Głównymi czynnikami ryzyka zakażenia C. difficile są:
• przebiegająca lub niedawna (do 2 mies.) antybiotykoterapia – ryzyko wzrasta  z liczbą antybiotyków;
• hospitalizacja lub pobyt w ośrodku medycznej opieki długoterminowej; 
• wiek (wzrost ryzyka z wiekiem – największa zapadalność występuje po 65. r.ż.: zakażenie występuje wówczas 20-krotnie częściej niż u osób poniżej 20. r.ż); • choroby współistniejące, upośledzona odporność, immunosupresja,  chemioterapia; • inhibitory pompy protonowej;
• zabiegi chirurgiczne w obrębie jamy brzusznej, zgłębniki.
Ryzyko rozwoju zakażenia wzrasta wraz czasem działania czynnika ryzyka. W przypadku antybiotykoterapii maleje po 1. do 3. mies. po jej zakończeniu. W diagnostyce laboratoryjnej zakażeń C. difficile  stosowane jest: badania stolca w kierunku laseczek i ich toksyn. Stosuje się testy wykrywające aktywność dehydrogenazy glutaminowej (GDH) i toksyn. Rekomendowane jest badanie metodą  NAAT (ang. Nuclein Acid Amplification). Wykorzystywany jest posiew kału.
W badaniu wykrywane są jednocześnie w kale: antygen C. difficiale – dehydrogenaza glutaminianowa (GDH), o walorze markera przesiewowego oraz toksyny A (enterotoksyna) i B (cytotoksyna), potwierdzające obecność szczepu toksynotwórczego - chorobotwórczego (jedynie szczepy toksynotwórcze są chorobotwórcze).
 

Wyniki:

GDH dodatni, Toksyny A/B dodatni – obecność toksynotwórczego C. difficiale; GDH ujemny, Toksyny A/B ujemny – brak toksynotwórczego C. difficiale;  GDH dodatni, Toksyny A/B ujemny – konieczne potwierdzenie, np. met. PCR;  GDH ujemny, Toksyny A/B dodatni – próbka nieoznaczalna, konieczne powtórzenie badania w kolejnej próbce.