Jak odwrócić stłuszczenie wątroby?

Stłuszczenie wątroby to stan polegający na odkładaniu się i gromadzeniu w komórkach wątroby kropli tłuszczu. Do jednej z wielu funkcji wątroby należy filtrowanie i eliminowanie szkodliwych substancji z organizmu, dlatego stłuszczenie hepatocytów (komórek wątroby) stanowi informację o obecności niekorzystnych czynników i o patologicznych procesach zachodzących w wątrobie. Nadmierne gromadzenie tłuszczu w wątrobie może pojawiać się pod wpływem wielu czynników i w przebiegu niektórych chorób. W jakich stanach chorobowych dochodzi do stłuszczenia wątroby i jak odwrócić stłuszczenie wątroby?

Stłuszczenie wątroby – przyczyny

Wśród głównych przyczyn stłuszczenia wątroby wymienia się nadużywanie alkoholu, jednak może się ono rozwinąć również pod wpływem innych substancji hepatotoksycznych (toksycznych dla komórek wątroby) takich jak: niektóre leki, substancje chemiczne, czy toksyny zawarte w grzybach. Stłuszczenie wątroby może być również wynikiem niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby, której główną przyczyną jest otyłość, niewłaściwa dieta oraz siedzący tryb życia.

Pakiet badań wspierający kontrolę zdrowia

Alkoholowe stłuszczanie wątroby

Alkoholowa postać stłuszczenia wątroby występuje u 90% osób spożywających nadmierne ilości alkoholu. Przebieg i nasilenie procesów odpowiedzialnych za alkoholowe stłuszczenie wątroby zależy od predyspozycji genetycznych, płci oraz różni się w obrębie grup etnicznych. Kobiety są bardziej wrażliwe na uszkodzenie wątroby przez alkohol niż mężczyźni- szkodliwa dawka alkoholu jest u nich mniejsza i przebieg choroby postępuje szybciej niż u mężczyzn.

W przypadku alkoholowego stłuszczenia wątroby zaprzestanie stosowania alkoholu powoduje powolne ustępowanie zmian z możliwością regeneracji wątroby, natomiast kontynuowanie picia może doprowadzić stopniowo do rozwoju alkoholowego zapalenia wątroby, a następnie do jej marskości.

Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby

Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD) to stwierdzone w badaniach stłuszczenie wątroby bez przyczyn takich jak: nadmierne spożywanie alkoholu, długotrwałe zażywanie leków powodujących stłuszczenie wątroby oraz występowanie wrodzonych chorób genetycznych.

Wyróżnia się dwie podstawowe postaci niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby (NAFLD) o odmiennym rokowaniu:

• Niealkoholowe stłuszczenie wątroby (NAFL)- występujące w 80% przypadków stłuszczenie proste, może przebiegać z łagodnym zapaleniem miąższu wątroby i najczęściej nie prowadzi do rozwoju marskości wątroby.
• Niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby (NASH)- występujące w 20% przypadków, wiąże się z przewlekłym, postępującym zapaleniem wątroby, prowadzącym do marskości oraz wysokim ryzykiem powikłań sercowo- naczyniowych.

Przyczyny wystąpienia niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby to wysokokaloryczna i wysokoprzetworzona dieta z dużą zawartością tłuszczów nasyconych (pokarmy typu fast-food), słodzone napoje, które przy braku aktywności fizycznej prowadzą do nadwagi i otyłości.

Najistotniejszymi czynnikami ryzyka wystąpienia niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby są:

• Otyłość, zwłaszcza brzuszna,
• Cukrzyca typu 2 i insulinooporność,
• Nieprawidłowe stężenia triglicerydów i cholesterolu we krwi, czyli dyslipidemia,
• Zespół metaboliczny,
• Zespół policystycznych jajników (PCOS).

Do pozostałych czynników ryzyka zalicza się między innymi: niedoczynność tarczycy, niedoczynności przysadki obturacyjny bezdech senny, łuszczycę i inne.

Stłuszczanie wątroby – objawy

Zarówno alkoholowe jak i niealkoholowe stłuszczenie wątroby mogą przez dłuższy czas przebiegać bezobjawowo.

W przypadku objawowego alkoholowego stłuszczenia wątroby pacjenci skarżą się na dyskomfort po prawej stronie jamy brzusznej, oraz w okolicy prawego podżebrza. Przy badaniu fizykalnym pacjentów z alkoholowym stłuszczeniem wątroby możliwa jest jej bolesność oraz wyczuwalne powiększenie. U około 35% pacjentów, którzy nie zaprzestają picia dochodzi do zapalenia i marskości wątroby z objawami takimi jak: żółtaczka, obrzęki, wodobrzusze, utrata łaknienia, osłabienie, ból w prawej okolicy podżebrowej i gorączka.

U pacjentów z niealkoholowym stłuszczeniem wątroby (NAFLD) objawami mogą być: zmęczenie, osłabienie, złe samopoczucie, uczucie dyskomfortu w prawej górnej części brzucha. W badaniu fizykalnym u części pacjentów również może być wyczuwalne powiększenie wątroby lub rzadziej śledziony.

Stłuszczenie wątroby – diagnostyka

Jak lekarz ustala diagnozę? 

W alkoholowym stłuszczeniu wątroby rozpoznanie stawia się na podstawie:

• Wywiadu wskazującego na przewlekłe nadużywanie alkoholu (z użyciem specjalnych kwestionariuszy np. AUDIT- Alcohol Use Disorders Inventory Test);
• Badań biochemicznych, które obejmują: ocenę aktywności enzymów wątrobowych (AST, ALT, GGTP), stężenie bilirubiny, kwasu moczowego, cholesterolu i triglicerydów, dla osób nadużywających alkoholu typowy jest również wzrost średniej objętości krwinki czerwonej MCV, zależny od niedoborów kwasu foliowego;
• Występowania cech stłuszczenia wątroby w badaniu USG przy braku innych przyczyn chorób wątroby.

W przypadku pacjenta z podejrzeniem niealkoholowego stłuszczenia wątroby algorytm postępowania obejmuje ocenę pacjenta pod względem:

• Wykluczenia spożycia >30g etanolu na dobę przez mężczyzn i >20g etanolu na dobę przez kobiety;
• Wywiadu rodzinnego i osobniczego odnośnie występowania cukrzycy, nadciśnienia tętniczego i chorób sercowo-naczyniowych;
• Oceny BMI, obwodu talii, zmiany masy ciała;
• Wskaźników zakażenia HBV i HCV;
• Stosowania leków związanych ze stłuszczeniem;
• Aktywności enzymów wątrobowych (AST, ALT, GGT);
• Glikemii na czczo;
• Morfologii krwi;
• Stężenia cholesterolu całkowitego, cholesterolu HDL, triglicerydów i kwasu moczowego;
• Badania USG jamy brzusznej.

U części pacjentów w niejednoznacznych przypadkach z podejrzeniem alkoholowego i niealkoholowego stłuszczenia wątroby wykonuje się badanie histologiczne wycinka wątroby, zwykle nie jest ono jednak konieczne.

Jak odwrócić stłuszczenie wątroby?

Jakie leki i dieta przy niealkoholowym i alkoholowym stłuszczeniu wątroby?

Odwrócenie stłuszczenia wątroby w alkoholowym stłuszczeniu wątroby wymaga całkowitego zaprzestania spożywania alkoholu. Przy zaprzestaniu jego konsumpcji, alkoholowe stłuszczenie wątroby oraz łagodne i umiarkowane zapalenie wątroby są jednostkami chorobowymi o odwracalnym przebiegu klinicznym. Należy również pamiętać o uzupełnianiu niedoborów żywieniowych i witamin zwłaszcza z grupy B (m.in. kwasu foliowego, czyli witaminy B9), oraz A, D, K.

W przypadku odwrócenia stłuszczenia w niealkoholowym stłuszczeniu wątroby podstawowe znaczenie ma zmiana stylu życia, która obejmuje zmniejszenie kaloryczności diety i zwiększenie aktywności fizycznej w celu zmniejszenia masy ciała. Należy pamiętać, że proces chudnięcia powinien przebiegać pod okiem lekarza oraz dietetyka. Regularna aktywność fizyczna powinna wynosić 150–300 minut w tygodniu aktywności o umiarkowanej intensywności lub 75–150 minut w tygodniu ćwiczeń o dużej intensywności, najlepiej w formie ćwiczeń aerobowych (spacery, jazda na rowerze). W diecie przy niealkoholowym stłuczeniu wątroby należy jak najbardziej ograniczyć przetworzone produkty cukiernicze oraz tłuszcze zwierzęce. Powinno się je zastąpić korzystnymi dla organizmu tłuszczami nienasyconymi obecnymi między innymi w awokado, orzechach (zalecana do spożycia ilość to nie więcej niż garść dziennie) czy rybach (2-3 razy w tygodniu). Udowodnione korzystne działanie dla wątroby ma również kawa – w ilości od dwóch do trzech dziennie.

Leki na stłuszczenie wątroby stosuje się rzadko. Zwykle zmiana diety i stylu życia u pacjentów ze stłuszczeniem wątroby bez zapalenia jest zazwyczaj wystarczająca i rokuje bardzo dobrze.

Autor: Lek. med. Katarzyna Lizak

Bibliografia:

1. Interna Szczeklika, Szczeklik A, Gajewski P. Medycyna Praktyczna, Kraków 2020.
2. Stłuszczenie wątroby – diagnostyka i leczenie. Gietka J, Klapaczyński J. Medycyna po Dyplomie → 2016 → 10.
3. Rozpoznawanie i leczenie niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby – wytyczne American Gastroenterological Association, American Association for the Study of Liver Diseases i American College of Gastroenterology 2012.
4. Alkoholowa choroba wątroby- https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.7.10.